Ο raison d’etre (λόγος ύπαρξης) των καλοκαιρινών διακοπών μου είναι η ξεκούραση.

Αλήθεια, δεν κάνω ποτέ τίποτα αν αντιτίθεται στην ξεκούραση και την χαλάρωση που τόσο έχω ανάγκη κάθε χρόνο πριν ορμήσω στη νέα σαιζόν. Θα μου πεις, στο κρεβάτι τη βγάζεις όλη μέρα; Δεν πας πουθενά; Όχι, όλο και κάτι κάνω και όλο και κάπου πάω, αλλά πάντα μικροπράγματα. Για παράδειγμα, μπορεί να πάω για καρτ που μου αρέσει, αλλά μόνο αν είναι σχετικά βολικό στη μετακίνηση, δεν κάνει πολύ ζέστη κλπ. Όσο για το μπάνιο -παραδοσιακά οι καλοκαιρινές διακοπές συνδυάζονται με θάλασσα- δεν θα ψάξω τη σούπερ ντούπερ παραλία αν δεν είναι εύκολα προσβάσιμη από το μέρος που μένω.

Έτσι και φέτος. Επισκέφθηκα τη Μαρμαρίδα στην Τουρκία και το μπάνιο ήταν κάθε μέρα μπροστα στο ξενοδοχείο. Οι βόλτες ήταν στο τοπικό παζάρι, στην σχετικά μικρή παλιά πόλη και το καστράκι της.

Κάτι όμως που δεν κόστισε καθόλου ήταν να παρατηρώ, διακριτικά, το μέρος και τους ντόπιους. Φυσικά υπήρχαν και τουρίστες, αλλά την τουρκική γλώσσα την ξεχωρίζεις σχετικά εύκολα. Και μια και όσοι μεγαλώσαμε στην Ελλάδα είμαστε φορτωμένοι με ένα σωρό προκαταλήψεις για τους γείτονές μας, είχα ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δω τι ισχύει και τι όχι. Παρακάτω λοιπόν παραθέτω σε μορφή λίστας κάποια πράγματα που είδα τις σχεδόν δυο βδομάδες που πέρασα στη Μαρμαρίδα.

Να δώσω όμως πρώτα το, αυτονόητο, disclaimer: αυτά που γράφω είναι η καθαρά προσωπική ματιά ενός τουρίστα, και μάλιστα σε ένα μέρος που κατά κύριο λόγο είναι τουριστικό θέρετρο. Επ’ ουδενί δεν ισχυρίζομαι ότι αντιπροσωπεύουν όλο τον Τουρκικό λαό. Κάποια από αυτά μπορεί να ισχύουν σε όλη τη χώρα, κάποια να ισχύουν αλλά με παραλλαγές ή διαφορετική ένταση, κάποια καθόλου. Επίσης αποφεύγω συνειδητά να κάνω οποιαδήποτε αξιολογική κρίση τύπου καλό, κακό κλπ.

1. Η ένδυση των γυναικών

Ήταν το μόνο πράγμα που είχα στο μυαλό μου να παρατηρήσω πριν καν φτάσω. Οι Ευρωπαίοι έχουμε ακούσει τόσα για την Ισλαμική θρησκεία που ήθελα να δω τι ισχύει στους γείτονες.

Εν είδει μικρής εισαγωγής: τα καλύματα των γυναικών στον αραβικό κόσμο διαφέρουν αναλόγως τη χώρα, το μέρος και το πόσο αυστηρά είναι τα ήθη, πολλές φορές ακόμα και από οικογένεια σε οικογένεια. Τα βασικά είδη (προφανώς υπάρχουν αρκετές παραλλαγές) είναι τα εξής:

Χιτζάμπ (Hijab): Καλύπτει τα μαλλιά, τον λαιμό και μερικές φορές τους ώμους, αφήνοντας το πρόσωπο ακάλυπτο. Δεν διαφέρει πολύ από την ελληνική μαντήλα που φόραγαν οι γιαγιάδες μας.

Τσαντόρ (Chador): Καλύπτει όλο το σώμα εκτός από το πρόσωπο.

Νικάμπ (Niqab): Καλύπτει όλο το σώμα και το πρόσωπο αφήνοντας μόνο τα μάτια ορατά.

Μπούρκα (Burqa): Καλύπτει όλο το σώμα και όλο το πρόσωπο, με δίχτυ στο ύψος των ματιών για να βλέπει η γυναίκα. Τίποτα δεν είναι ορατό, ούτε καν τα μάτια.

Αυτό που παρατήρησα είναι ότι περίπου οι μισές ή ίσως και περισσότερες γυναίκες δεν φορούσαν τίποτα από αυτά. Είδα τα ίδια ρούχα που βλέπουμε να φοράνε οι γυναίκες σε όλη την Ευρώπη, σε όλο τα φάσμα από καυτά σόρτς, μίνι και μαγιώ στρινγκ μέχρι τζιν και μακριά φορέματα.

Όσες τώρα φορούσαν κάποιο από τα παραδοσιακά καλύματα, αυτό ήταν κυρίως το πιο “ελαφρύ” Hijab ή Shayla -βασικά ένα μαντήλι στο κεφάλι- ενώ λιγότερες φορούσαν το Chador -πλήρης κάλυψη του σώματος που αφήνει ακάλυπτο το ωοειδές του προσώπου. Δεν είδα πουθενά ούτε Niqab -πλήρης κάλυψη του σώματος που στο πρόσωπο αφήνει ορατά μόνο τα μάτια- ούτε μπούρκα -η οποία δεν αφήνει να φαίνεται τίποτα, ούτε καν τα μάτια. Στην παραλία που και που έβλεπα και μαγιώ -πιο σωστά, στολές κολύμβησης- ολόσωμα, με μακριά μανίκια και παντελόνι.

Αλλά και αρκετές από όσες φορούσαν Chador είχαν ένα twist (δεν ξέρω αν υπάρχει ξεχωριστή ονομασία γι’αυτό): ναι μεν κάλυπτε όλο το σώμα, αλλά δεν ήταν μαύρο. Τις περισσότερες φορές ούτε καν μονόχρωμο.

2. Η αντιμετώπιση όταν λες ότι είσαι Έλληνας

Προφανώς οι περισσότεροι άνθρωποι με τους οποίους ήρθα σε επαφή θέλανε κάτι να μου πουλήσουν. Ρούχα, φαγητό, κοσμήματα κλπ κλπ.

Αλλά παρ’ολ’αυτά, το ενδιαφέρον και η συμπάθεια που έδειχναν όταν ρωτούσαν από που είμαι και τους απαντούσα “Yunanistan, Girit” (“Ελλάδα, Κρήτη”) φαινόταν ειλικρινές. Αρκετοί ρώταγαν πώς μου φαίνεται η Τουρκία, και χαμογέλαγαν όταν τους έλεγα πόσο μου αρέσει το μέρος, το φαγητό και οι άνθρωποι -απάντηση που έδινα με πλήρη ειλικρίνεια.

3. Οι δημόσιοι χώροι

Ζώντας στην Ελβετία, όπου οι δημόσιοι χώροι είναι σχεδόν εμμονικά καλοσυντηρημένοι και καθαροί, τα στάνταρ μου είναι αρκετά ψηλά.

Ε λοιπόν η Μαρμαρίδα στο τουριστικό κομμάτι της σχεδόν τα έπιασε αυτά τα στάνταρ. Ειδικά στα πιο προβεβλημένα μέρη του -βλ. και disclaimer- οι δρόμοι, τα πεζοδρόμια, οι πλατείες κλπ ήταν πεντακάθαρα.

Αν έμπαινες σε σοκάκια έβλεπες βέβαια παλιά σπίτια και σοβάδες που μου θύμιζαν τα κρητικά χωριά των παιδικών μου χρόνων. Όμως ακόμα κι εκεί τα πεζοδρόμια και τα δρομάκια ήταν καθαρά και τα αυτοκίνητα τακτικά παρκαρισμένα -πουθενά δεν είδα μπάχαλο τύπου να παρκάρουν όπου να’ναι.

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι μόλις μπήκα 4-5 δρόμους πιο μέσα έμοιαζε σχεδόν άλλος κόσμος, δεν υπήρχαν τα ξενοδοχεία, τα μαγαζιά και η λάμψη του τουριστικού τοπίου. Τα σπίτια αισθητά παλιότερα κλπ, υπήρχε μια αίσθηση φτώχιας. Αλλά ακόμα και εκεί, βρωμιά και μπάχαλο δεν είδα.

Κάτι που με φέρνει στο επόμενο θέμα…

4. Αστυνόμευση

Αυτό είναι ένα ακόμα θέμα στον οποίο οι Ευρωπαίοι έχουμε αρνητικές προκαταλήψεις για την Τουρκία. Ειδικά όποιος έχει δει την ταινία “Το Εξπρές του Μεσονυκτίου” ξέρει τι εννοώ.

Δεν γνωρίζω κατά πόσο η προκατάληψη αυτή είναι δίκαιη ή όχι. Και δεν έτυχε να έχω κάποια επαφή με τις αρχές -πέρα από τους σεκιούριτι του ξενοδοχείου- ώστε να έχω εικόνα.

Αυτό που μπορώ να πω όμως, πάντα λαμβάνοντας υπόψη το disclaimer, είναι ότι είδα πολύ αστυνομία και ακόμα περισσότερη ιδιωτική φύλαξη (σεκιούριτι). Χωρίς υπερβολή, ήταν παντού. Από το αεροδρόμιο της Αλικαρνασού (Bodrum) μέχρι τη Μαρμαρίδα ήταν δυο ώρες δρόμος και είδα 4-5 μπλόκα. Στην ίδια τη Μαρμαρίδα, που είναι μια μικρή πόλη γύρω στους 35 χιλιάδες κατοίκους, σαν το Ρέθυμνο πάνω κάτω, είδα δυο κτήρια της αστυνομίας που μου φάνηκαν κεντρικά, με περίφραξη, οχήματα κλπ. Επίσης τόση ιδιωτική φύλαξη που δεν προλάβαινα να μετρήσω. Μόνο το ξενοδοχείο που έμεινα, που δεν ήταν και τεράστιο, πρέπει να έχει 6-7 σε υπηρεσία ανά πάσα στιγμή.

Τούτου λεχθέντος, ως τουρίστας δεν ένοιωσα κάποια ενόχληση ή παρεμβατικότητα. Τη μοναδική φορά που με σταμάτησε ιδιωτική φύλαξη ήταν όταν δεν φορούσα το βραχιολάκι του ξενοδοχείου σε έναν από τους χώρους που ήταν υποχρεωτικό. Μου είχε φύγει από το χέρι, τους το έδειξα, με ευχαρίστησαν, τέλος.

7. Οι σημαίες

Όσο γύρισα την πόλη, είδα την Τούρκική σημαία παντού. Όχι μόνο στα σημεία που το περιμένεις -όπως στα καράβια, σε δημόσια κτήρια κλπ. Παντού.

Το ίδιο και το πρόσωπο του Κεμάλ Ατατούρκ, ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας.

Τις πρώτες μέρες μου ήρθαν στο μυαλό παλιές Ελληνικές ταινίες του ’50 και του ’60, που βλέπουμε πορτραίτα του τέως Βασιλιά. Αλλά γρήγορά κατάλαβα ότι πρόκειται για διαφορετικά μεγέθη. Στις παλιές Ελληνικές ταινίες βλέπεις τα πορτραίτα στα δικαστήρια, στα αστυνομικά τμήματα, άντε καμιά φορά σε κανένα καφενείο. Αυτό που είδα στη Μαρμαρίδα ήταν σημαίες, εικόνες και αφίσες με τον Κεμάλ μέχρι και σε περίπτερα, μαγαζιά με ρούχα, παγωτατζίδικα κ.ο.κ. Ακόμα και στο μηχάνημα στο λεωφορείο που βγάζεις εισιτήριο. Κυριολεκτικά όπου γυρίσει το μάτι σου.

Και σε αυτή την περίπτωση βέβαια, μόλις μπήκα πιο μέσα και έφυγα από το τουριστικό κομμάτι, η εικόνα ήταν αρκετά διαφορετική. Και εκεί υπήρχαν σημαίες αλλά πολύ λιγότερες -πάνω κάτω ό,τι θα βλέπαμε στην Ελλάδα σε μια εθνική εορτή.

_{Πορταίτο του Κεμάλ μέσα σε ένα παγωτατζίδικο}

_{Αφίσα με τον Κεμάλ κρεμασμένη στο πλάι ενός κτηρίου}

_{Η τούρκικη σημαία και αφίσα με τον Κεμάλ κρεμασμένη στο λιμάνι}

_{Η τούρκικη σημαία και ο Κεμάλ στην οθόνη του μηχανήματος των εισητηρίων στα λεωφορεία}

6. Οι τιμές

Τα τελευταία χρόνια στα -ομολογουμένως όχι πάρα πολλά- ταξίδια μου, παρατηρώ ότι στα τουριστικά μέρη, ανεξαρτήτως χώρας, οι τιμές έχουν την τάση να συγκλίνουν. Ένα φαγητό τύπου φάστ φουντ κοστίζει περίπου 5-10 ευρώ, ένα φαγητό τύπου εστιατορίου 10-25 €, ένας καφές 2-5 €. Θυμάμαι την έκπληξή μου στην Κρήτη πριν κάμποσα χρόνια, 2016 νομίζω, όταν ένα πιάτο τίμια λαϊκά γεμιστά που το θυμόμουν στα 3-4 € το είδα στις ταβέρνες να κοστίζει 8-10 €.

_{Την εποχή που πήγα (καλοκαίρι 2025), 100 λίρες ήταν περίπου 2 €.}

Τέτοιες τιμές είδα και στη Μαρμαρίδα.

Εκεί που βλέπεις διαφορά είναι όταν πας σε μέρη που είναι “για ντόπιους”, δηλ. δεν έχουν ιδιαίτερη έκθεση στον τουρισμό. Για παράδειγμα, απέφυγα να δώσω κάποια ρούχα που είχα για πλύσιμο στο ξενοδοχείο -σε ξενοδοχείο στην Τενερίφη είχα πληρώσει ένα 200άρι, και στη Μαρμαρίδα είχα παρόμοιο όγκο. Προτίμησα ένα τόπικό πλυντήριο σε ένα σοκάκι, όπου χρειάστηκε google translate για να συνεννοηθώ. Αλλά πλήρωσα μόλις 12 € και η παρεχόμενη υπηρεσία ήταν γρήγορη και σε πολύ καλό επίπεδο.

7. Πληρωμή με κάρτα

Ένα πράγμα που μονίμως φοβάμαι στις διακοπές είναι να κρατάω τον κύριο όγκο των χρημάτων που έχω προϋπολογήσει σε μετρητά, μην τύχει και με κλέψουν. Ο φόβος αυτός έχει απαρχή μια φορά σε οικογενειακές διακοπές που έκανα ως έφηβος, στο Μύτικα, που μας είχαν ανοίξει το αμάξι -ευτυχώς ο πατέρας μου δεν είχε αφήσει τα χρήματα στο αυτοκίνητο. Έτσι προτιμώ να χρησιμοποιώ κάρτα για τις συναλλαγές.

Ιδιαίτερα με τραπεζικά προϊόντα τύπου Revolut, όπου μπορείς να έχεις χρήματα σε όποιο νόμισμα θέλεις χωρίς τον μπελά να ανοίξεις νέο λογαριασμό, εκτός από οικονομικά συμφέρουσα αυτή η πρακτική γίνεται και βολική. Αυτό όμως, φυσικά, προϋποθέτει να δεχονται οι ντόπιοι ηλεκτρονικές πληρωμές.

Στην Μαρμαρίδα αυτό ήταν όντως εφικτό. Σε όλες τις διακοπές μου δεν έκανα ούτε μια φορά ανάληψη σε Τουρκικές Λίρες. Μπόρεσα να πληρώσω παντού με κάρτα, με μια εξαίρεση: τα ταξί. Τη μια φορά που χρειάστηκα, ζήτησα και επέμεινα να έρθει κάποιο που να έχει POS. Βρέθηκε, αλλά από ότι μου είπαν δεν υπάρχουν πολλά στην περιοχή.

Αυτά! Ελπίζω να μην βαρέθηκες. Αν έχεις κάποιο σχόλιο ή δικές σου εμπειρίες από την Τουρκία, θα χαρώ να τις δω στα σχόλια 😊