Category Archives: Finance

Σκεψεις για την “Τελευταια Μπλοφα”

Είμαι σε διακοπές, και όπου βρεθώ μια αγαπημένη συνήθεια είναι η επίσκεψη στο τοπικό βιβλιοπωλείο. Πάνω πάνω στα ευπώλητα ήταν το “Η τελευταία μπλόφα” της Ε. Βαρβιτσιώτη και Β. Δενδρινού. Το ειχα δει και τρέντινγκ στα σόσιαλ, ε το πήρα.

Το ρούφηξα σε λιγότερο από 24 ώρες. Και δεν είναι τόσο καλό όσο λένε, είναι ακόμη καλύτερο.

Παρότι ήξερα την ιστορία, σε ικανοποιητικό βαθμό, ως οικονομική και πολιτική, το βιβλίο την εξιστορεί από την προσωπική ματιά των πρωταγωνιστών. Αποτυπώνονται στιγμές που, για προφανείς λόγους, δεν είδαν το φως της δημοσιότητας όπως σύμβουλοι να απελπίζονται, πρωθυπουργοί να κοιμούνται σε καναπέδες, ο Ρέντσι να βάζει τις φωνές στη Μέρκελ και ο Ολάντ να πηδάει μπαλκόνια (!)

Αλλά δεν είναι κουτσομπολίστικο βιβλίο. Ίσα ίσα που δίνει την πίεση που είχαν όλοι -ή σχεδόν όλοι- να βρουν μια λύση σε μια κατάσταση που χάρη στην καταστροφική ανωριμότητα της τότε ελληνικής κυβέρνησης πήγε από το κακό στο χειρότερο σε χρόνο μηδέν.

Καταγραφω 2-3 σκέψεις, ιδέες και απορίες που έχω, τόσο για την ιστορία όσο και για το βιβλίο:

Η πρώτη και σίγουρα η σημαντικότερη: φαίνεται στο βιβλίο, αλλα ήταν και προφανές σε όσους παρακολουθήσαμε(*) αυτή την ιστορία, από τις αρχές μέχρι το φθινόπωρο του 2015, ότι η συμπεριφορά των εταίρων της Ελλάδας (χώρες ΕΕ, ΕΚΤ, ΔΝΤ κλπ.) ήταν πολύ ελαστικότερη προς την νέα τότε κυβέρνηση (ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ) παρά προς τις προηγούμενες (ΠΑΣΟΚ & ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ). Κι αυτό όχι μόνο στην αρχή αλλά ακόμα και αργότερα, όταν είχε ήδη φανεί καθαρά ότι οι περισσότεροι άνθρωποι της νέας κυβέρνησης ήταν ιδεοληπτικοί, ανίκανοι για οποιαδήποτε σοβαρή εργασία τέτοιου μεγέθους και πολυπλοκότητας.

Γιατί;

Το βιβλίο δεν δίνει κάποια απάντηση. Σε κάποια σημεία μόνο διαφαίνεται, αν το ερμηνεύω σωστά, ότι με τις προηγούμενες κυβερνήσεις οι εταίροι είχαν αφενός μπουχτίσει με την απροθυμία τους να κάνουν τις επώδυνες αλλά αναγκαίες μεταρρυθμίσεις και αφετέρου τις θεωρούσαν -σωστά- υπεύθυνες για το χάλι της χώρας. Αν ισχύει αυτό, είναι στην ουσία παρόμοια λογική με το “τους είδαμε τους παλιούς, ας δοκιμάσουμε κάτι καινούριο” που έλεγαν αρκετοί πολίτες πριν τις εκλογές του 2015(**).

Η δεύτερη είναι οτι πρέπει να θυμόμαστε, όσοι δεν ασχολούμαστε ενεργά με την πολιτική, ότι η πολιτική κρίνεται από τα αποτελέσματά, όχι από τα λόγια. Είναι χαρακτηριστική η εικόνα της Μέρκελ που επισκέπτεται την Ελλάδα προ των εκλογών του 2015, βλέπει τα συνθήματα (“go back” κλπ) και, μετά τις εκλογές, δεν έχει κανένα πρόβλημα να συνεργαστεί με τους ίδιους που την καθύβριζαν.

Και η τρίτη, για το βιβλίο: θα ήταν χρήσιμο, σε κάποια επανέκδοση ίσως, να μπει ένα timeline, μια χρονική γραμμή που να δείχνει την αλληλουχία των γεγονότων. Ίσως ακόμα και δυο: μια από το 2009 ως το τέλος του 2015, που να δείχνει τα μείζονα γεγονότα (εκλογές 2009, Καστελόριζο, μνημόνιο 1, κυβέρνηση Παπαδήμου κλπ) και μια να κάνει ζουμ από την αρχή του 2015 ως το φθινόπωρο, με τα πάμπολλα Eurogroup, τα capital controls κλπ.

(*) την ελληνική κρίση την έζησα “άμεσα”, ζούσα και εργαζόμουν δηλαδή στην Ελλάδα, μέχρι την άνοιξη του 2012. Ήδη στα τέλη του 2011 είχα αποφασίσει ότι το ρίσκο για μένα, είτε λόγω grexit είτε πολύ απλά ότι μπορεί να έμενα άνεργος λόγω ύφεσης, ήταν πολύ υψηλό. Έτσι τον Φεβρουάριο του 2012 ξεκίνησα να ψάχνω για δουλειά στο εξωτερικό, και τέλη Απρίλη έμπαινα σε μια γκαρσονιέρα της Ζυρίχης. Από το φθινόπωρο 2012 και πέρα, παρότι φυσικά παρακολουθούσα τα πάντα με λεπτομέρεια, οι εξελίξεις δεν είχαν πάνω μου τις άμεσες συνέπειες που είχαν για τους φίλους μου -όσους δεν είχαν ήδη βγαλει εισητήριο χωρίς επιστροφή.

(**) το κυριότερο επιχείρημα όλων όσων τους έλεγα ότι οι ισχυρισμοί ΣΥΡΙΖΑ ήταν ανεδαφικοί (“θα καταργήσω τα μνημόνια μ’ένα νόμο κι ένα άρθρο” και άλλα ανεκδιήγητα), παρότι το καταλάβαιναν και το δεχόταν, ήταν “έστω και τα μισά από αυτά που υπόσχεται να κάνει, πάλι καλά θα είναι”. Αυτό… όπως είδαμε όλοι, δεν πήγε και πολύ καλά.

Το τίμημα του Frankenschock… δεν είναι αυτό που νομίζετε

Ακόμα και σε ένα έγκριτο μέσο, όπως η Ναυτεμπορική, βρίσκεται που και που δημοσιογράφος να γράφει για θέμα με το οποίο η σχέση του είναι… πλατωνική:

“Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις οικονομικές και γεωπολιτικές εξελίξεις, και έχοντας επίγνωση των νέων μέτρων νομισματικής στήριξης και του «πακτωλού» ρευστότητας που προετοίμαζε η ΕΚΤ -πρόγραμμα ενός τρισ. ευρώ- η ελβετική κεντρική τράπεζα προτίμησε την τακτική της υποχώρησης στον συναλλαγματικό πόλεμο που είχε ξεσπάσει τότε, αντί την τακτική της άμυνας, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι η υπεράσπιση του ανώτατου ορίου με αλλεπάλληλες παρεμβάσεις θα οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια στην «εξαφάνιση» των συναλλαγματικών της διαθεσίμων.”

http://www.naftemporiki.gr/story/1055258/to-timima-tou-frankenschock

(η έμφαση δική μου)

Στην πραγματικότητα, όπως γνωρίζουν οι πάντες, θα συμβεί το ακριβώς αντίθετο ! Το έχουν επισημάνει πολλές φορές, μεταξύ άλλων, οι Financial Times (πχ. “The Swiss hill that may become a mountain“).

Απλή λογική: όταν μια κεντρική τράπεζα θέλεις να στηρίξει (ανεβάσει) την τιμή του νομίσματος, αγοράζει το νόμισμα ξοδεύοντας συνάλλαγμα –συνήθως δολλάρια. Έτσι τα αποθέματα μπορεί να τελειώσουν κάποια στιγμή. Όταν όμως θέλει να ρίξει την τιμή, όπως η ελβετική κεντρική τράπεζα, τότε “τυπώνει” (στην πραγματικότητα πιστώνει ηλεκτρονικά λογαριασμούς τραπέζης) το δικό της νόμισμα. Και αυτό δεν “τελειώνει” ποτέ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ενέργεια αυτή δεν έχει προβλήματα (όπως εξηγούν οι FT) ή ότι μπορεί να συνεχίζεται επ’ άπειρον. Αλλά οπωσδήποτε δεν θα “εξαφανιστούν τα συναλλαγματικά αποθέματα”, όπως διατείνεται ο συντάκτης της Ναυτεμπορικής.

Wise words

My favourite financial blog, Alphaville (link), reiterates some simple and sound financial advice:

“In his 2002 treatise, Dilbert and the Way of the Weasel, [Scott Adams] laid out one of the most sensible and succinct approaches to financial planning:

  • Make a will.
  • Pay off your credit cards.
  • Get term life insurance if you have a family to support.
  • (*)Fund your Pillar 3 account to the maximum
  • Buy a house if you want to live in a house and you can afford it.
  • Put six months’ expenses in a money market fund.
  • Take whatever money is left over and invest 70% in a stock index fund and 30% in a bond fund through any discount broker and never touch it until retirement.”

(*) Note that the original advice here was “Fund your 401(k) to the maximum” and “Fund your IRA to the maximum”, but these are valid for the US; Pillar 3 is, more or less, the Swiss equivalent.

On the road to crisis

Από τους Financial Times, διαβάζω τα παρασκήνια πριν την κρίση (Φεβρουάριος 2010) από τον Geithner, τον υπουργό οικονομικών των ΗΠΑ.

Αυτά που αναφέρει ότι ειπώθηκαν από τους Ευρωπαίους για την Ελλάδα είναι αποτρόπαια. Η πρώτη μου σκέψη μόλις τα διάβασα ήταν “ωραία αλληλεγγύη από τους Ευρωπαίους !!!”.

Όμως η αμέσως επόμενη, η οποία έρχεται αβίαστα, ήταν “πόσο σκ*** τα κάναμε για να έχουν τέτοια μανία ώστε να θέλουν να τιμωρήσουν όλη τη χώρα ;;;”.

Ο κύριος λόγος που ήταν έξαλλοι ήταν η “διόρθωση” του ελλείμματος που έκανε η κυβέρνηση, η οποία τουλάχιστον εν μέρει έγινε για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους –βασικά για να δικαιολογήσει ότι δεν μπορούσε να μοιράσει τα λεφτά που είχε υποσχεθεί προεκλογικά. Και μην ξεχνάμε ότι αυτό ήταν η δεύτερη φορά που συνέβαινε, η προηγούμενη κυβέρνηση όταν ανέλαβε είχε κάνει το ίδιο !!!

Μ’ άλλα λόγια, για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους κάναμε την εξωτερική μας εικόνα μαντάρα ! Τόσο χάλια ήταν η γνώμη των Ευρωπαίων για μας, που ειπώθηκαν πράγματα όπως αυτά που θυμάται ο Geithner :

“I said at that dinner, that meeting, you know, because the Europeans came into that meeting basically saying: “We’re going to teach the Greeks a lesson. They are really terrible. They lied to us. They suck and they were profligate and took advantage of the whole basic thing and we’re going to crush them,” was their basic attitude, all of them….”

“But the early premonitions of that were in that initial debate. They were lied to by the Greeks. It was embarrassing to them because the Greeks had ended up like borrowing all this money and they were mad and angry and they were like: “Definitely get out the bats.” They just wanted to take a bat to them.”

Πλήρες άρθρο: http://blogs.ft.com/brusselsblog/2014/11/11/draghis-ecb-management-the-leaked-geithner-files/